Een klokthermostaat programmeer je zo dat de verwarming vanzelf aan- en uitgaat op de tijden die jij kiest, zonder dat je elke ochtend en avond zelf aan de knop hoeft te draaien. Hoe je dat precies doet, verschilt per type: een draaiknopmodel werkt anders dan een digitaal scherm of een app. Hieronder lees je per type de stappen, plus wat een verstandige nachtverlaging is.
Wat een weekprogramma precies doet
Een weekprogramma (ook wel klokprogramma genoemd) bestaat uit een reeks schakeltijden: momenten waarop de gewenste temperatuur verandert. De meeste thermostaten laten je per dag meerdere schakelmomenten instellen, bijvoorbeeld warmer worden om zeven uur ’s ochtends, lager rond negen uur als iedereen weg is, weer warmer rond vijf uur ’s middags en lager bij het slapengaan. Sommige toestellen bieden ruimte voor meerdere programma’s naast elkaar, zodat je kunt wisselen tussen bijvoorbeeld een werkweek en een weekend zonder alles opnieuw in te stellen.
Het doel is dat de verwarming alleen aanstaat wanneer je haar nodig hebt. Blijft de temperatuur de hele dag en nacht gelijk, dan verwarm je ook uren waarin er niemand thuis is of iedereen slaapt, en dat kost onnodig gas.
Weekprogramma instellen op een draaiknopmodel
Oudere en eenvoudige klokthermostaten hebben geen scherm maar een mechanische of elektronische schijf met pinnetjes of schuifjes voor elk uur van de dag. Dit type kom je nog veel tegen in huurwoningen en oudere cv-installaties.
Denk je dat de oorlog tussen Oekraïne en Rusland dit jaar zal eindigen?
- Zoek de draaischijf met de 24 uur van de dag erop, meestal met kleine pinnetjes of schuifjes per tijdvak.
- Duw de pinnetjes naar buiten (of schuif ze omhoog) voor elk uur waarop de verwarming warmer moet worden, bijvoorbeeld de ochtend- en avonduren.
- Laat de pinnetjes voor de overige uren naar binnen staan: dat zijn de uren waarin het toestel de lagere, ingestelde temperatuur aanhoudt.
- Stel de basistemperatuur in met het aparte temperatuurwiel of -knopje, meestal apart van de tijdschijf.
- Controleer of de klok zelf de juiste tijd aangeeft; bij een handmatige draaischijf loopt deze soms na door bijvoorbeeld een stroomonderbreking.
- Laat het systeem een volledige dag draaien en kijk of de verwarming op de verwachte momenten aan- en uitschakelt.
Heb je maar één schijf voor de hele week, dan geldt hetzelfde programma elke dag. Sommige modellen hebben losse instellingen voor doordeweeks en het weekend, wat handig is als je in het weekend anders opstaat.
Weekprogramma instellen op een digitale thermostaat
Een digitale klokthermostaat met een schermpje werkt met een menu in plaats van pinnetjes. De precieze knoppen verschillen per merk, maar de opbouw is bij vrijwel elk model hetzelfde: je kiest een dag of dagengroep, voegt schakeltijden toe, en koppelt daar een temperatuur aan.
| Stap | Wat je doet | Let op |
|---|---|---|
| Programmamenu openen | Zoek de knop met een klokje of het woord “programma” of “tijd” | Bij sommige modellen moet je een knop lang indrukken |
| Dag of dagengroep kiezen | Kies losse dagen of een groep zoals maandag tot en met vrijdag | Een groepsinstelling scheelt werk bij een vast ritme |
| Schakeltijd toevoegen | Stel het tijdstip in waarop de temperatuur moet veranderen | De meeste toestellen bieden vier tot zes schakelmomenten per dag |
| Temperatuur koppelen | Geef aan naar welke temperatuur het toestel bij dat tijdstip moet schakelen | Gebruik ronde getallen zoals 19 of 17 graden als vertrekpunt |
| Programma opslaan | Bevestig met de daarvoor bedoelde knop, vaak “OK” of een vinkje | Vergeet dit niet, anders gaan de wijzigingen verloren bij een volgende aanpassing |
| Werking controleren | Laat een dag draaien en vergelijk de kamertemperatuur met de ingestelde tijden | Kleine afwijkingen zijn normaal door natuurlijke opwarmtijd |
Heb je een thermostaat van een specifiek merk, dan staat de exacte knoppenvolgorde in de bijgeleverde handleiding. Twijfel je welk model je hebt, kijk dan op het typeplaatje aan de zijkant of onderkant van het toestel.
Weekprogramma instellen via een app (slimme thermostaat)
Slimme thermostaten met wifi laat je meestal via een app op je telefoon programmeren, wat het makkelijker maakt om het programma later aan te passen zonder bij het toestel zelf te hoeven staan. Werkt de koppeling met je wifi-netwerk niet meteen, controleer dan eerst of je thuisnetwerk zelf goed werkt: zie ook onze uitleg over wifi zonder wachtwoord vinden als je twijfelt aan je netwerkinstellingen.
- Programma per dag of week. In de app kies je meestal een weergave met dagen van de week naast elkaar, waarin je met je vinger schakelmomenten toevoegt of verschuift.
- Automatisch aanpassen aan je gewoontes. Sommige apps leren van je gedrag en stellen zelf een programma voor op basis van wanneer je meestal thuis bent, wat je later nog kunt bijstellen.
- Op afstand aanpassen. Ben je onderweg en kom je eerder thuis dan gepland, dan zet je de verwarming via de app alvast aan, ook als het reguliere programma dat nog niet voorzag.
Een app-thermostaat heeft wel een werkende internetverbinding nodig om op afstand te bedienen; lokaal blijft het ingestelde programma meestal ook zonder wifi gewoon actief. Heb je specifiek een Nest of een Elro thermostaat, kijk dan in onze Nest thermostaat gebruiksaanwijzing of Elro thermostaat gebruiksaanwijzing voor de knoppen en menu’s van dat specifieke toestel.
Wat is een verstandige nachtverlaging
Milieu Centraal noemt het een hardnekkig misverstand dat je de hele nacht moet doorstoken om ’s ochtends niet in de kou te zitten: doorstoken kost juist meer energie dan ’s ochtends een half uurtje bijverwarmen. Voor een gewone cv-installatie met radiatoren adviseert Milieu Centraal ’s nachts rond de 15 graden, wat gemiddeld zo’n 60 euro per jaar kan schelen. Elke graad die je ’s nachts lager zet, levert volgens Milieu Centraal gemiddeld 6 procent gasbesparing op.
Heb je vloerverwarming of een warmtepomp, dan ligt dat anders: die systemen warmen een huis trager op, dus is een nachttemperatuur van 17 tot 18 graden vaak een beter uitgangspunt dan 15 graden, omdat je anders ’s ochtends te lang moet wachten tot het weer behaaglijk is. Zet de temperatuur ook niet te laag: te koud laten worden kan vocht op ramen, in muren of aan het plafond veroorzaken, dus ga bij een gewone woning niet onder de 15 graden.
Veelvoorkomende problemen bij het programmeren
Loop je vast tijdens het instellen, dan is dat bijna altijd een van deze drie oorzaken.
- De klok van het toestel loopt niet gelijk. Staat de interne tijd verkeerd, dan schakelt de verwarming op het verkeerde moment, ook al staat het programma zelf goed. Controleer de tijdsinstelling los van het weekprogramma.
- Instellingen worden niet opgeslagen. Vergeet je de bevestigingsknop, dan gaat de wijziging bij het volgende gebruik verloren. Sluit elke aanpassing af met de opslaanknop van het toestel.
- De schakeltijden overlappen elkaar. Sommige toestellen accepteren geen twee schakelmomenten binnen een paar minuten van elkaar. Geef minstens een kwartier ruimte tussen twee opeenvolgende schakeltijden.
Werkt de thermostaat na het programmeren nog steeds niet zoals verwacht, controleer dan ook of de batterijen niet leeg raken, want een klokthermostaat op batterijen verliest bij een lege batterij soms het ingestelde programma. Ligt de oorzaak niet bij de thermostaat maar bij de installatie zelf en reageert de cv-ketel niet, dan is dat een ander probleem dan het weekprogramma; overleg dan met je installateur.
Bronnen: milieucentraal.nl, milieucentraal.nl.
Veelgestelde vragen
Hoeveel schakeltijden per dag kan ik meestal instellen?
Dat verschilt per model, maar de meeste digitale klokthermostaten bieden ruimte voor vier tot zes schakelmomenten per dag. Sommige modellen bieden meer flexibiliteit met losse programma’s voor doordeweeks, weekend of zelfs elke dag apart. Heb je meer nodig dan het toestel toestaat, kies dan de belangrijkste momenten en laat de rest op de standaardtemperatuur staan.
Werkt een weekprogramma ook als ik een dag onverwacht thuis ben?
Bij een gewone klokthermostaat zonder app moet je dan handmatig ingrijpen, bijvoorbeeld door de temperatuur tijdelijk te verhogen met het draaiwiel; het weekprogramma zelf blijft ongewijzigd en pakt de volgende dag gewoon de oude schakeltijden weer op. Een slimme thermostaat met een app laat je dat meestal makkelijker doen, met een tijdelijke aanpassing die na een paar uur vanzelf weer terugvalt op het normale programma.
Moet ik voor elke seizoenswisseling het programma aanpassen?
Niet per se de schakeltijden zelf, maar wel is het slim om in de zomer, als de verwarming toch niet aanspringt, het programma actief te laten staan zodat je bij de eerste koude dagen in het najaar niet alles opnieuw hoeft in te stellen. Verander je van dagritme, bijvoorbeeld door een andere baan met andere werktijden, pas dan wel de schakeltijden aan zodat ze weer bij je nieuwe ritme passen.
Kan een verkeerd ingesteld weekprogramma mijn energierekening verhogen?
Ja, dat kan zeker. Staat de verwarming per ongeluk ’s nachts of overdag terwijl er niemand thuis is op een hoge temperatuur ingesteld, dan stook je onnodig. Controleer daarom na het programmeren altijd een dag lang of de kamertemperatuur op de verwachte momenten daadwerkelijk stijgt en daalt.
Is een nachtverlaging van meer dan 5 graden verstandig?
Volgens Milieu Centraal levert elke graad extra verlaging gemiddeld zo’n 6 procent gasbesparing op, maar ga bij een gewone woning niet onder de 15 graden, omdat te lage temperaturen kunnen leiden tot vochtproblemen op ramen of in muren en plafonds. Voor de meeste huishoudens is 15 graden ’s nachts dan ook zowel het zuinigste als het meest verantwoorde vertrekpunt.
